Aktualności:

Przygotowania i obchody związane z nadaniem Szkole Podstawowej nr 1 w Wałczu imienia Kornela Makuszyńskiego w roku 1997

  Na wniosek społeczności uczniowskiej, rodziców i grona nauczycielskiego podjęto w 1996 r. decyzję o nadaniu SP nr 1 nowego imienia. Ogłoszono konkurs na patrona szkoły. Kandydatami byli Adam Mickiewicz, Kornel Makuszyński oraz Jan Brzechwa. Po przeprowadzeniu głosowania wybrano Kornela Makuszyńskiego. 11 marca 1997 r. Dyrekcja, Komitet Rodzicielski oraz Samorząd Uczniowski wystosowały pismo do Urzędu Miasta z prośbą o zniesienie imienia Bojowników Polskiej Partii Robotniczej oraz wydanie zezwolenia na nadanie szkole im. Kornela Makuszyńskiego. W maju 1997 r. Rada Miejska w Wałczu wydała w tej sprawie stosowną uchwałę.
  W tym czasie podjęto szereg działań. Nawiązano m. in. kontakt ze szkołami noszącymi imię Kornela Makuszyńskiego – „Kornelowcami”, w holu szkoły urządzono „Kącik Pamięci Patrona Szkoły” (projekt kącika opracowała wicedyrektor Henryka Duszek–Grabowska, natomiast wykonawcą była firma budowlana E. Lipca), urządzono salę nr 28 jako Izbę Pamięci poświęconej Kornelowi Makuszyńskiemu, przeprowadzono liczne konkursy związane z Patronem (plastyczne, literackie, wiedzy o Patronie), nawiązano kontakt z pierwszymi absolwentami szkoły oraz wybitnymi osobami, które chodziły do SP nr 1. Wykonano również drobne prace remontowe w szkole (np. malowanie holu i wejścia do placówki, sanitariatów, bloku żywieniowego czy wykonanie oszklonych gablot do izby Patrona szkoły).

Tablicę pamiątkową w holu szkoły odsłania były dyrektor, Bogusław Borecki.

  W sobotę 25 października 1997 r. kolejne uroczystości zapoczątkowała msza święta, odprawiona w kościele pw. św. Mikołaja w intencji uczniów, nauczycieli i pracowników oświaty. Goście udali się następnie do Wałeckiego Centrum Kultury, gdzie od odegrania przez orkiestrę wojskową sygnału rozpoczęła się główna część obchodów. Po powitaniu gości wprowadzono poczet sztandarowy szkoły, za którym weszły także delegacje innych placówek mających tego samego patrona (delegacje z Lipian, Olkusza, Pacanowa i Wronek). Dyrektor szkoły Bożena Romanowska krótko opowiedziała o historii szkoły, pracy nauczyciela i jej znaczeniu: „Serdecznie witam na uroczystości obchodów półwiecza naszej szkoły i nadania jej imienia Kornela Makuszyńskiego wszystkich przemiłych gości, m. in. pana burmistrza miasta Wałcza Zdzisława Tuderka, sekretarza Urzędu Miasta pana Eugeniusza Wilczyńskiego, dyrektor Zakładu Oświaty panią Bogusławę Towalewską, członków zarządu miasta Wałcza, dyrektorów szkół, przedszkoli, placówek kulturalnych, instytucji, zakładów pracy, duchowieństwo, gości zaprzyjaźnionych szkół noszących imię Kornela Makuszyńskiego, absolwentów, nauczycieli, rodziców i uczniów naszej szkoły, sponsorów, sympatyków szkoły, przyjaciół i wszystkich, którzy zechcieli wziąć udział w dzisiejszej uroczystości”. Następnie szkołę wspominał długoletni jej dyrektor Bogusław Borecki: „Szanowni Państwo ! Droga Młodzieży. W tym wyjątkowym Dniu pragnę podzielić się z Wami kilkoma refleksjami o przemijającym czasie w historii „jedynki”, o ludziach z tamtego okresu i miejscu i roli naszej szkoły w tamtych czasach. W okresie mojego 22 letniego dyrektorowania, podobnie jak dzisiaj „jedynka” miała opinię bardzo dobrej szkoły. Opinię taką tworzyli nauczyciele, rodzice angażujący się na rzecz szkoły i oczywiście jej uczniowie. W skali województwa, miasta, opinii społeczeństwa w ocenie nauczycieli szkół średnich podczas zdawania egzaminów wstępnych do tych szkół byliśmy szkołą dobrą. W licznych konkursach, nowatorskich działaniach zajmowaliśmy zawsze najwyższe, najlepsze miejsca – nagradzane wysokimi nagrodami, nowoczesnymi pomocami naukowymi, nowoczesnym sprzętem. Pierwsi wprowadziliśmy nowe formy nauczania z pełnym wykorzystaniem i zastosowaniem w codziennej pracy pomocy naukowych, metodyki nauczania i wychowania, pierwsi utworzyliśmy wzorcowe klasopracownie, wprowadziliśmy również jako pierwsi nauczanie języka niemieckiego, wdrażaliśmy eksperymentalnie nauczanie i wychowanie wg. prof. Muszyńskiego. Pierwsi czynem społecznym zbudowaliśmy boiska, bieżnie, skocznię, harcówkę. Przez kilka lat ściśle współpracowaliśmy z dawną Wyższą Szkołą Nauczycielską w Bydgoszczy goszcząc jej profesorów na wykładach szkoleniowych dla nauczycieli naszej szkoły, rodziców. Odwiedzały nas delegacje zagraniczne: byliśmy szkołą otwartą z wysokim poziomem nauczania, pokazową. W tamtym okresie nie liczył się czas pracy, liczyły się dokonania i osiągnięcia. W tamtym okresie obok świetnych nauczycieli mieliśmy wyjątkowych społeczników: w pracy harcerskiej niezastąpieni kol. Żebrowski, Martuszewski, Potocka, obecna sekretarka kol. Teresa Szrajber, Zowski; w pracy społecznej w budowie boisk, bieżni, klasopracowni zakład opiekuńczy PBRol. z dyr. Jerzym Latosem na czele, z panem Romualdem Leśniewiczem, panem Wyjałkiem „Jedynka”, nasza szkoła jak żadna, była kuźnią kadr dla średnich szkół wałeckich, wysokich funkcji wizytatorskich. Do pracy w tych szkołach, instytucjach odeszli znani pokoleniom: mgr Barbara Cieplik, mgr Hanna Leszczyńska, mgr Eugenia Popadowska, mgr Jerzy Michałowski, mgr Leszek Jóźwik, mgr Teresa Żelaźniewicz, mgr Zofia Tomas, mgr Zofia Skrzypczak, mgr Edmund Wajer, mgr Marek Jędrzejek. Pracowaliśmy w atmosferze zaufania do nas i wyjątkowej życzliwości Inspektoratu Oświaty na czele z ówczesnym inspektorem mgr Eugeniuszem Kuczyńskim oraz Kuratorium Oświaty i Wychowania w Pile. Nigdy nie brakowało nam pieniędzy, a często wykorzystywaliśmy również wszelkie nadwyżki. Kupowaliśmy nowoczesny sprzęt, pomoce naukowe, urządzaliśmy nowoczesne klasopracownie. Za krótkimi refleksjami kryje się ogrom pracy często bez możliwości usatysfakcjonowania biorących w niej udział, bo praca dla szkoły, w szkole, dla dzieci i młodzieży jest niewymierna. Gratuluję wyboru na patrona szkoły Kornela Makuszyńskiego. Wspaniała to postać: poeta, redaktor, felietonista, krytyk teatralny, a nade wszystko powieściopisarz książek dla młodzieży. Zawarł w nich nie tylko wyjątkową znajomość różnorodnych charakterów, ale również miłość i szacunek dla młodzieży, niezwykłe możliwości skracania dystansu między nauczycielem, człowiekiem dorosłym, a młodzieżą. Niechaj ten szacunek będzie stałym Waszym detenntem w szkole, domu, czy na ulicy. Cieszę się, że mieliście możliwość dokonania wyboru patrona. Życzę wszystkim tego co najlepsze, co sprawia radość, pozwala pokonywać przeszkody dnia codziennego, życzę wytrwałości i jak najlepszych stopni”.
  Następnie burmistrz miasta Zdzisław Tuderek wręczył dyrektor B. Romanowskiej Uchwałę Rady Miejskiej w Wałczu o nadaniu szkole imienia Kornela Makuszyńskiego. Po uroczystym ślubowaniu przedstawicielka kuratorium, Mirosława Horodok, podarowała szkole zestaw 40 kaset multimedialnych do nauki różnych przedmiotów. Wicedyrektor Henryka Duszek–Grabowska odczytała życzenia od osób, które nie mogły przybyć na uroczystość. Następnie absolwenci szkoły (ówcześni nauczyciele), otrzymali od dyrektora szkoły po czerwonej róży i liście gratulacyjnym. Pierwsza część uroczystości zakończyła się wręczeniem przez Z. Tuderka nagród burmistrza dla Bogusława Boreckiego, Mieczysława Winiarskiego, Teresy Schreiber i Józefa Stasiukiewicza.
  W części artystycznej uczniowie przedstawili 6 doskonale dobranych i odegranych scenek z najbardziej znanych książek Kornela Makuszyńskiego. Uczestnicy uroczystości przeszli następnie do budynku szkoły, gdzie Bogusław Borecki odsłonił tablicę pamiątkową ku czci patrona, ufundowaną przez Piotra Dominiaka. Po części oficjalnej nastąpiło zwiedzanie pomieszczeń szkolnych, w tym m.in. sali poświęconej Kornelowi Makuszyńskiemu oraz izby tradycji. Na koniec zaproszonych gości podjęto w sali gimnastycznej przygotowanym poczęstunkiem, a ostatnią atrakcją dnia była wieczorna zabawa taneczna.

dr Przemysław Bartosik

Dodano: 18-08-2017

Kilka uwag o gromadzkich radach narodowych

  Ustawą z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych zniesiono dotychczasowe gminy i gromady wprowadzając w ich miejsce mniejsze jednostki – gromady złożone z kilku sąsiadujących ze sobą wsi, powiązanych komunikacyjnie oraz posiadających wspólne instytucje gospodarcze, kulturalne i zdrowotne.
  Organami władzy państwowej w gromadach stały się gromadzkie rady narodowe wybierane na okres 3 lat. Przejęły one kierownictwo nad działalnością gospodarczą, społeczną i kulturalną na terenie gromady. Zadaniem rad gromadzkich stało się również projektowanie terenowego planu gospodarczego i uchwalenie budżetu gromady oraz nadzorowanie jego wykonania. Rada wybierała spośród radnych prezydium złożone z przewodniczącego, jego zastępcy, sekretarza oraz 2-4 członków, które było jej organem wykonawczym i zarządzającym. Rada powoływała również komisje dla poszczególnych dziedzin swojej działalności. Przy gromadzkiej radzie narodowej funkcjonowały również urzędy stanu cywilnego oraz kolegia orzekające w sprawach karno-administracyjnych. Celem rozpatrzenia zagadnień dotyczących poszczególnych wsi, wchodzących w skład gromady, przedstawiciele rady zwoływali zebranie mieszkańców tych wsi, podczas których przedstawiano również sprawozdania z działalności rady.
  Niewielki obszar działania i niewystarczalność gospodarcza niektórych gromad spowodowała ich likwidację. Z dniem 1 stycznia 1961 r. zlikwidowano Prezydia Gromadzkich Rad Narodowych w Brzeźnicy, Gostomii, Górnicy, Hankach, Kłębowcu, Krępsku, Róży Wielkiej, Skrzatuszu, a z dniem 1 stycznia 1970 r. – w Strącznie i Witankowie. Obszar tych gromad włączono do gromad sąsiednich, które przejęły również ich akta. Akta kat.A przekazano do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wałczu, a w roku 1972 wraz z aktami tego Prezydium i większością akt pozostałych rad gromadzkich (tych, które działały do 1972 r.) – do Powiatowego Archiwum w Szczecinku. Pozostała część akt kat.A zlikwidowanych w roku 1972 prezydiów gromadzkich rad narodowych (głównie z lat 1967-1972) została przyjęta przez powołane Ustawą z dnia 29 listopada 1972 r. urzędy gmin i urzędy miasta i gminy, a stamtąd przekazano je w roku 1990 (z Urzędu Gminy w Wałczu) oraz w roku 1999 (Urzędy Miasta i Gminy w Jastrowiu, Mirosławcu, Tucznie, Człopie i Wałczu) do Archiwum Państwowego w Poznaniu – Oddział w Pile.
  Grupę zespołów tworzą zachowane akta Prezydiów Gromadzkich Rad Narodowych: Dębołęka, Jabłonowo, Różewo, Stara Łubianka, Szwecja, Wałcz, Lubiesz, Tuczno, Mirosławiec, Broczyno, Człopa, Mielęcin, Sypniewo, Szydłowo, Róża Wielka, Strączno, Brzeźnica. Wewnątrz każdego zespołu archiwiści nadali jednostkom numerację ciągłą. Większość akt została przekazana w stanie uporządkowanym, jednostki posiadały opisane twarde okładki opatrzone numerami z jednolitego rzeczowego wykazu akt stanowiącego załącznik nr 1 do Instrukcji kancelaryjnej dla biura gromadzkiej rady narodowej, wydanej przez Biuro do Spraw Prezydiów Rad Narodowych przy Urzędzie Rady Ministrów w roku 1969. Niektórym jednostkom archiwiści nadali nowe okładki w miejsce zniszczonych, zachowując na nich numery z kancelarii. Usunięto również błędy w uporządkowaniu wewnętrznym części jednostek, np.: zakłócenie porządku chronologicznego dokumentów i pozostałe części metalowe (dotyczy to głównie Prezydiów Gromadzkich Rad Narodowych w Szwecji, Różewie i Dębołęce). Wybrakowano też kopie i brudnopisy, znajdujące się w niektórych jednostkach zawierające nieprzydatną historycznie korespondencję, zarządzenia i sprawozdania władz nadrzędnych oraz kopie planu gospodarczego i budżetu, odnalezione w aktach PGRN w Mirosławcu, Mielęcinie i Sypniewie.
  W toku porządkowania zespołu nr 290 – Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Wałczu odnaleziono rejestr pomiarowy gruntów wsi Strączno z roku 1949 powstały w toku działalności Urzędu Gminnego w Wałczu istniejącego w latach 1945-1953, który dołączono do zespołu jako priora. Podczas porządkowania zespołów: nr 287 – PGRN w Różewie i nr 693 – PGRN w Sypniewie odnaleziono protokoły z sesji i posiedzeń Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Róży Wielkiej z roku 1959 i rejestr uchwał Rady i Prezydium Rady w Brzeźnicy z 1959 r., które wydzielono w osobne zespoły.
  Na zawartość pozostałych zespołów składają się protokoły z sesji rad gromadzkich, protokoły z posiedzeń prezydium i komisji, rejestry i realizacja uchwał, protokoły z zebrań wiejskich i narad z sołtysami, plany gospodarcze i sprawozdania statystyczne oraz lustracja gospodarstw rolnych, protokoły kontroli, budżety i sprawozdania finansowe. W niektórych zespołach zachowały się ponadto: rejestry gruntów (w tym mapy katastralne gruntów), akta dotyczące spraw administracyjno-gospodarczych, spisów powszechnych i rolnych, zmian numerów domów, decyzji USC, spisy akt wybrakowanych, urządzenie lasów. Większość dokumentów dotyczy końcowego okresu działalności Prezydiów, tj. lat 1967-1972 (protokoły z sesji i posiedzeń), wcześniejszych lat sięgają plany gospodarcze (od 1961 r.), rejestry uchwał Rad i Prezydiów Rad w Wałczu (od 1960 r.), Sypniewie (od roku 1955) i Brzeźnicy (z 1959 r.), rejestry gruntów gromady Różewo (z lat 1954-1962) i Sypniewo (z lat 1958-1965), protokoły z posiedzeń Komisji PGRN w Tucznie (od roku 1955), protokoły z sesji i posiedzeń PGRN w Różewie (z lat 1958-1959), protokoły z posiedzeń PGRN w Mirosławcu, dokumenty dotyczące gospodarki leśnej na terenie gromady Mirosławca z roku 1963 oraz priora zawarte w zespole PGRN w Wałczu. Z całego okresu działalności, tj. z lat 1954-1972, pochodzą jedynie dokumenty PGRN w Człopie.
  Wszystkie akta charakteryzują rozwój gromadzkich rad narodowych na terenie powiatu wałeckiego w okresie PRL-u.


dr Przemysław Bartosik

Dodano: 18-08-2017

O kobietach oraz wojskowych

  Liga Kobiet to organizacja społeczna powstała w Wałczu w 1945 roku, nosiła początkowo nazwę „Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet”. Nazwę zmieniono na Konferencji Krajowej Ligi Kobiet, obradującej w Warszawie w dniach 25-27 lutego 1948 roku. Działalność organizacji opierała się na takich postulatach, jak walka o pokój, przeszkolenie zawodowe, opieka nad matką i dzieckiem, walka z prostytucją, chorobami wenerycznymi, gruźlicą i alkoholizmem oraz walka z analfabetyzmem.
  Organizacja brała udział w wielu uroczystościach na terenie miasta i powiatu, udzielała zapomóg pieniężnych niezdolnym, chorym i starym kobietom, starała się także o pracę dla kobiet bezrobotnych, współpracując m.in. z Urzędem Pracy. Przeprowadzała również kursy etyki i higieny, kroju i szycia dla gospodyń domowych oraz kursy pielęgnacji niemowląt. Staraniem organizacji założono w Wałczu żłobek. Liga Kobiet opiekowała się Izbą Dworcową w Wałczu, gdzie znajdował się punkt opieki dla matek i ich dzieci (frekwencja odwiedzin wynosiła od 180 do 300 osób miesięcznie), pracownią krawiecką, wraz z jej filią w Jastrowiu. Wiele członkiń LK w Wałczu zostało radnymi MRN, kuratorami społecznymi, członkiniami kolegium i komisji pojednawczych, a także w późniejszym czasie członkiniami PRON-u i Federacji Konsumentów. Najbardziej aktywne działaczki były odznaczane Honorową Odznaką Zasłużony dla Miasta Wałcza.
  W sierpniu 1947 roku odbyło się w Wałczu walne zebranie Ligi Kobiet, na którym obecnych było 87 osób. Porządek spotkania odczytała przewodnicząca wojewódzkiego koła Ligi Kobiet, Laudańska. Zadania organizacyjne omówiła przewodnicząca powiatowego koła, Kwiatkowska. Poruszyła także sprawę stołówki i jej poważnego zadłużenia, wynikającego ze złego prowadzenia i braku nadzoru. W swoim wystąpieniu Kwiatkowska omówiła sposoby organizowania wieczorów tanecznych, które w swym programie powinny zawierać część artystyczną. Przedstawiła także sprawozdanie z działalności zarządu powiatowego, natomiast Wiszkarow poruszył sprawę pasienia krów na cmentarzu wojennym na Bukowinie. Zwrócił uwagę na zjawisko profanowania grobów oraz konieczności ogrodzenia cmentarza. W wolnych głosach Kwiatkowska wysunęła projekt organizowania zbiórki ulicznej, mającej się odbyć w dniu 24 sierpnia 1947 r., przeznaczonej na szkolenie zawodowe kobiet. Na zakończenie spotkania sekretarz powiatowy PPR, Nowakowski, określił idee Federacji Ligi Kobiet w świecie i nakreślił dziedziny życia politycznego i społecznego, w którym udział biorą kobiety. Natomiast przewodnicząca Kwiatkowska odczytała list z apelem od kobiet francuskich w sprawie złożenia protestu przeciwko skazaniu przez rząd hiszpański 6 kobiet.
  Skład zarządu Ligi Kobiet w Wałczu przedstawiał się w 1947 roku następująco: Helena Janasik - przewodnicząca, Olga Jakubiec – wiceprzewodnicząca, Janina Czernik – sekretarka, Janina Trzeciak – skarbnik, Eugenia Łętowa – członek, Krystyna Kasta – członek, Janina Lubieńska – komisja rewizyjna, Luljana Kamińska – komisja rewizyjna, Aleksandra Trąbińska – komisja rewizyjna, Danuta Rusztyb – sąd koleżeński, Janina Szymańska – sąd koleżeński, Genowefa Szutowicz – sąd koleżeński. W skład powiatowego zarządu Ligi Kobiet w Wałczu w 1949 roku wchodziły: Zofia Zielińska, Szczeblewska, Trzeciak, Lemanowicz, Janaszek, Olszewska, Kozłowska, Pluta, Broziewicz, Gorbonowa, Helena Fiutak, Prycyszynowa, Gilewicz oraz Dzięcielska. W 1949 roku odbyły się w Wałczu 4 zebrania zarządu powiatowego Ligi Kobiet, jedna konferencja powiatowa, 20 zebrań z innymi organizacjami oraz wygłoszono 4 referaty na temat „Walki o Pokój”.
  Dnia 8 marca 1954 roku odbyła się w Wałczu uroczysta akademia z okazji Dnia Kobiet. W Prezydium Powiatowej Rady Narodowej dokonano podsumowania zobowiązań podjętych przez kobiety pracujące, dla uczczenia II Zjazdu PZPR. Podobne akademie odbyły się w ośrodku Służby Zdrowia oraz w kasynie oficerskim. Dyplomy uznania oraz nagrody otrzymały m.in. Wiesława Saneczko, Kamila Różańska oraz lek. Krystyna Mońko. W 1956 roku obradował w Wałczu I Powiatowy Międzyspółdzielniany Zjazd Kobiet, który zgromadził 50 delegatek z terenu. Celem zjazdu było omówienie dotychczasowej pracy kobiet zrzeszonych w spółdzielniach pracy oraz wybór delegatek na Krajowy Międzyspółdzielniany Zjazd Kobiet. Po referacie przygotowanym przez Helenę Lindorową rozwinęła się dyskusja na temat spraw absorbujących ogół kobiet. Dużo czasu poświęcono sprawom rodziny i wychowania, a także pijaństwu. Helena Fiutak z Wałcza zaproponowała zwrócenie się do kolegiów orzekających, by jako karę wyznaczały pijaków do czyszczenia ulic lub kanałów zamiast nakładania na nich grzywny.
  Liga Kobiet w Wałczu działała również w latach późniejszych. W 1975 r. zarząd miejski Ligi Kobiet w Wałczu liczył 590 członkiń zrzeszonych w 14 kołach (10 kół w miejscu zamieszkania, 1 koło rodzin policyjnych oraz 3 koła rodzin wojskowych). Prezydium liczyło 9 członkiń, natomiast Plenum 29. Przy zarządzie działały 4 komisje problemowe, a mianowicie: Komisja Kultury Oświaty i Propagandy, Komisja Socjalno-Bytowa, Komisja ds. Handlu i Usług i aktywizacji zawodowej kobiet, Komisja Prawno-Społeczna. W komisjach działało 25 osób. Sama komisja KOiP zorganizowała w 1975 r. m.in. konkurs „Rodzina swemu osiedlu”, czyny partyjne i obywatelskie, pogadanki, prelekcje pedagogiczne, zdrowotne, prawnicze oraz cykl wykładów pt. „Szkoła życia”. Przygotowano również pokazy żywieniowe oraz kursy racjonalnego żywienia, kurs eksternistyczny z zakresu 7 klasy szkoły podstawowej dla kobiet powyżej 35 lat, kursy kwalifikacyjne w zawodzie kucharskim, wycieczki do teatrów, imprezy rozrywkowe oraz okolicznościowe jak np. Dzień Nauczyciela, Miesiąc Oszczędzania, Dzień Dziecka. Przewodniczącą ZM LK była Anna Pachocka, natomiast sekretarzem ZM LK Anna Topolska. W 1976 roku na wałeckich zebraniach Prezydium Zarządu Ligi Kobiet przedyskutowano m.in. następujące sprawy: typowanie kandydatek do Galerii Przodownic, do Sekcji Kobiet Prawniczek oraz do Komisji Problemowych przy ZM LK w Pile, omówienie akcji „Milion róż na naszych osiedlach”, omówienie meldunków z przebiegu akcji letniej dla dzieci oraz zorganizowanie kursu żywieniowego dla Niewidomych. Liga Kobiet w Wałczu kontynuowała w tym czasie pracę nad zwiększeniem liczby członkiń LK, współpracowała m.in. z Towarzystwem Przyjaciół Dzieci, Towarzystwem Wiedzy Powszechnej, prowadziła działalność w kierunku pedagogizacji rodziców oraz utrzymywała Klub Seniora. W 1981 roku przy Zarządzie Miejskim Ligi Kobiet w Wałczu działała pierwsza Szkoła Wychowania Obywatelskiego, w której uczestniczyło 35 kobiet. W 1982 roku LK wspólnie z TPD zorganizowała półkolonie dla dzieci z rodzin wielodzietnych i patologicznych. Dokonano także zbiórki złomu (700 kg) oraz zbiórkę makulatury, która pozwoliła na zakup szklanek i spodków na potrzeby w lokalu zarządu.
  W maju 1989 roku odbyło się w Wałczu posiedzenie Zarządu Miejskiego oraz przewodniczących kół Ligi Kobiet. W spotkaniu wzięła udział kandydatka na posła do sejmu, Mirosława Rutkowska-Krupka. Na początku posiedzenia swoje wspomnienia z lat okupacji przedstawił Witalis Wilk. Był on uczestnikiem bitwy pod Kurskiem, członkiem Związku Patriotów Polskich, żołnierzem I Dywizji Polskiej im. T. Kościuszki, uczestnikiem walk pod Lenino, walk o Warszawę oraz o Wał Pomorski. Następnie głos zabrała kandydatka na posła, wytypowana przez Zarząd Wojewódzki Ligi Kobiet. W swoim przemówieniu stwierdziła, że będzie walczyła o zabezpieczenie dobrych warunków materialnych i kulturalnych rodzin polskich, m.in. przez wprowadzenie systemu prawno-organizacyjnego w zakładach pracy, wykorzystanie czasu pracy, dobrej organizacji pracy, realizowanie zmian społeczno-ustrojowych drogą ewolucyjną a nie rewolucyjną, zabezpieczenie spraw socjalnych kobiet, właściwy system wychowania dzieci oraz sprawę przerywania ciąży.
  Działalność organizacji upadła na początku lat 90.



  Po II wojnie światowej napłynęło na teren Wałcza wielu zdemobilizowanych żołnierzy WP jako osadników wojskowych, w tym wielu inwalidów wojennych. Związek Inwalidów Wojennych RP założono dnia 21 października 1945 roku. Prowadził on działalność statutową, polegającą na współpracy z zarządem okręgowym, wszystkimi władzami terenowymi w powiecie oraz z jednostkami wojskowymi stacjonującymi w Wałczu. Członkowie związku czynnie uczestniczyli w uroczystościach państwowych i okolicznościowych.
  W skład pierwszego zarządu związku wchodzili: Karol Chaberski – prezes, Dominik Makutynowicz – wiceprezes, Kazimierz Iwanowski – sekretarz, Winard Osiński – skarbnik, Stanisław Kawołek i Zygmunt Bartczak – członkowie. W 1946 roku prezesem został Franciszek Stachowiak, natomiast sąd koleżeński stanowili: Roman Danielewski – przewodniczący, Jan Kniat i Józef Bobek – członkowie. 30 czerwca 1947 roku na walnym zgromadzeniu ZIW w Wałczu wybrano nowy zarząd w składzie: Stefan Tondera – prezes, Roman Danielewski – wiceprezes, Bekir Bogdanowicz – sekretarz, Jan Kniat – skarbnik. W 1950 r. związek został rozwiązany. Do tego czasu członkowie ZIW przyczynili się do założenia Związku Osadników Wojskowych oraz Uczestników Walki Zbrojnej o Niepodległość i Demokrację. Zorganizowano także Spółdzielnię Inwalidów w Wałczu. Stan członków w tym okresie wynosił 118 osób. Działalność związku wznowiono 10 października 1956 r. Na prezesa wybrano Antoniego Grabiańskiego (stanowisko to piastował do dnia 29 marca 1990 roku), sekretarzem został Bekir Bogdanowicz, a Jadwiga Harasiewicz skarbnikiem. W 1960 r. ze składek członków ZIW oraz społeczeństwa miasta i powiatu wałeckiego ufundowano związkowi sztandar. Wręczenia dokonał przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Wałczu Czesław Zieleniewski dnia 21 lipca 1960 roku. Sztandar brał udział w uroczystościach państwowych i kościelnych oraz w ostatnich pożegnaniach członków na cmentarzach wojennym i komunalnym.
  Na walnym zebraniu członków ZIW (21 kwietnia 1972 r.), wybrano nowy zarząd w następującym składzie: Antoni Grabiański – prezes, Bohdan Woynicz – wiceprezes, Bekir Bogdanowicz – sekretarz, Stanisław Pawłowski – skarbnik oraz członkowie Czesław Broda, Bolesław Duda, Julian Woźniak, Władysław Bagiński, Feliks Borowiec. W ciągu 4-letniej kadencji tego zarządu odznaczono wielu członków związku Krzyżem Grunwaldu III Klasy, Krzyżem Virtuti Militari V Klasy oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Ponadto udzielono 13 członkom bezzwrotne zapomogi na sumę 24 tys. zł., zorganizowano dwie wycieczki krajoznawcze do Siekierek, Szczecina i Kołobrzegu. W 1978 roku zarząd ZIW w Wałczu tworzyli: Antoni Grabiański – prezes, Bohdan Woynicz – wiceprezes, Stefan Wiażewicz – sekretarz, Bekir Bogdanowicz – skarbnik, członkowie – Władysław Bagiński, Kazimierz Bruchlikowski, Stanisław Pawłowski, Józef Subocz oraz z-cy członków – Bolesław Duda, Stanisław Martyniuk i Zygmunt Matuszak. W skład komisji rewizyjnej weszli: Tomasz Powichrowski – przewodniczący, Aleksander Jagintowicz – z-ca przewodniczącego, Bolesław Szklarz – sekretarz, Walerian Walukiewicz – członek, Wiktor Krawczyk – członek. W dniu 29 grudnia 1978 r. powołano następujące komisje problemowe: komisja socjalno bytowa – Józef Ulkowski – przewodniczący, Tadeusz Szatkowski i Genowefa Kijak – członkowie; komisja propagandy i współpracy z młodzieżą – Władysław Bagiński – przewodniczący, Henryk Korniowski i Julian Woźniak – członkowie; komisja odznaczeniowa – Stanisław Pawłowski – przewodniczący, Bekir Bogdanowicz oraz Stanisław Krucin – członkowie. W okresie wspomnianej kadencji zarządu na zebraniach związku poruszano takie tematy, jak „Wyzwolenie Wałcza”, „Wspomnienia napaści Niemiec hitlerowskich na Związek Radziecki”. Poczet sztandarowy wziął także udział m.in. w uroczystości pogrzebowej naczelnika miasta Zbigniewa Podwojskiego, w przysięgach młodego rocznika w jednostkach wojskowych, w pochodach na Cmentarz Wojenny oraz w ceremonii wręczenia sztandaru dla Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Wałczu.
  W dniu 13 lutego 1982 roku wmurowano w przedsionku kościoła p.w. św. Antoniego w Wałczu tablicę pamiątkową, upamiętniającą żołnierzy poległych podczas przełamania umocnień Wału Pomorskiego. W tym samym roku na wniosek zarządu koła Wojskowa Komenda Uzupełnień awansowała do stopnia kapitana Stanisława Krutina, do stopnia porucznika Bolesława Panadę oraz dwóch szeregowców na kaprali: Władysława Śniadeckiego i Edwarda Ścibora. Zarząd interweniował także w Ministerstwie Administracji i Gospodarki Terenowej (sprawa ogrodu M. Schandlera), w Ministerstwie Handlu i Usług (sprawa nabywania towarów poza kolejnością przez inwalidów wojennych) oraz w Urzędzie Miejskim w Mirosławcu (sprawa przydziału węgla dla W. Szymańskiego). Wielu członków ZIW w Wałczu należało w tym czasie do Komitetu Ocalenia Narodowego (A. Grabiański, B. Woynicz) oraz do Miejskiej Rady Narodowej (S. Pawłowski). Korespondentem „Gazety Zachodniej” i „Tygodnika Pilskiego” był Z. Kuntz. Powstał także zespół redakcyjny do pisania kroniki z działalności koła ZIW w Wałczu (S. Wiążewicz, W. Bagiński, S. Martyniuk). W 1986 r. nastąpiło otwarcie nowego budynku Spółdzielni Inwalidów „Sinogal” w Wałczu. Na spotkanie zaproszono założyciela spółdzielni Antoniego Grabiańskiego, który przecinając symboliczną wstęgę dokonał otwarcia obiektu. W dniu 17 marca 1987 r. odbyło się w klubie garnizonowym walne zgromadzenie członków ZIW w Wałczu. Na spotkanie przybyli m.in.: sekretarz PZPR Czesław Szynkaruk, naczelnik miasta Leszek Walczak, prokurator rejonowy Tadeusz Mikucki. Na zakończenie nastąpił poczęstunek wojskową grochówką.
  Zmiany napisu sztandaru z PRL na RP dokonano w 1990 r., udekorowano także Orła Białego złotą koroną (sztandar przechowuje się w gablocie, w siedzibie zarządu oddziału ZIW RP Wałcz. Drzewiec dwuczęściowy, głowica – metalowy cokół, na którym jest osadzone godło państwa – orzeł koloru metalowo-złotego). W dniu 29 marca 1990 r. na zebraniu sprawozdawczo-wyborczym nowym prezesem został Bohdan Woynicz, z-cą prezesa Bolesław Duda, sekretarzem Marian Rakowicz (pełnił tę funkcję od 1983 roku). Liczba członków zwyczajnych związku wynosiła wówczas 52 osoby, natomiast nadzwyczajnych 5. W dniu 24 marca 1994 roku odbyło się w Wałczu zebranie sprawozdawczo-wyborcze ZIW. Wśród zaproszonych gości był m.in. burmistrz Wałcza Władysław Polcyn oraz Ryszard Lament – prezes Spółdzielni Inwalidów „Sinogal” w Wałczu. Prezesem został ponownie Antoni Grabiański. W 1998 r. ZIW w Wałczu otrzymał od Zarządu Okręgowego ZIW Poznań dyplom uznania za wzorową działalność na rzecz środowiska Inwalidów Wojennych. W dalszej części spotkania rozpoczęły się wybory nowego zarządu.
  W 1999 roku delegacja i poczet sztandarowy ZIW w Wałczu, uczestniczył w Pile w uroczystościach 80 rocznicy powstania Związku Inwalidów Wojennych. W dniu 28 marca 2003 roku odbyło się zebranie sprawozdawczo-wyborcze członków związku. Wybrano nowy zarząd na pięcioletnią kadencję w składzie: Kazimierz Olejnik – prezes, Stanisław Zieniewicz – wiceprezes, Marian Rakowicz – sekretarz, Danuta Woynicz – skarbnik oraz członkowie – Jerzy Jaworski, Urszula Korolczuk oraz Zofia Paszkiewicz. W maju tr. odbyło się posiedzenie Prezydium zarządu w sprawie podziału zapomóg.
  Związek Inwalidów Wojennych w Wałczu działał aktywnie również w latach późniejszych. Uczestniczono w uroczystościach z okazji „wyzwolenia” Wałcza, Święta Konstytucji 3 maja, zakończenia II wojny światowej, Odzyskania Niepodległości oraz obchodach rocznicowych wybuchu II wojny światowej.

dr Przemysław Bartosik

Dodano: 16-08-2017

Budapeszt nocą

  W okresie letnim 2017 r. członkowie oraz sympatycy RTHZW odwiedzili m.in. stolicę Węgier, Budapeszt. To jedna z najważniejszych metropolii Europy Środkowej, a także 8. najludniejsze miasto wśród stolic Europy.

Dodano: 15-08-2017

O "Klarze" i autochtonach z Marcinkowic

  W czasach komunistycznych autochtonów nazywano „polską ludnością rodzimą”, oznaczającą ludność Ziem Zachodnich i Północnych (ZZiP). Ludność ta posiadała do 1945 r. obywatelstwo niemieckie, natomiast po przeprowadzeniu weryfikacji narodowościowej obywatelstwo polskie. W nowszej literaturze przedmiotu uznano fakt, że pewna część tej ludności nie identyfikowała się z polskością i państwem polskim. W znaczeniu etymologicznym termin „ludność rodzima (autochtoniczna)” oznaczał ludność miejscową, mającą stałe miejsce zamieszkania.
  Ze sprawozdania kierownika Referatu Społeczno-Administracyjnego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (PPRN) w Wałczu wynika, iż w roku 1952 powiat wałecki zamieszkiwało 238 autochtonów. Autochtoni zamieszkiwali m.in. Marcinkowice. Wśród autochtonów z tej miejscowości było wielu przodowników pracy, m.in. Elżbieta Blankie – księgowa oraz Zuzanna Garskie – traktorzystka. Autochtoni brali udział w akcjach społecznych oraz uczestniczyli w uroczystościach państwowych. Należeli również do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), Związku Młodzieży Polskiej (ZMP) oraz Ligi Kobiet Polskich (LKP). Wśród ludności autochtonicznej w powiecie wałeckim znajdowało się także kilku komunistów w podeszłym wieku. Z zachowanych źródeł wynika, iż „nastroje wśród autochtonów układały się pozytywnie, stosunek do miejscowych władz był zdyscyplinowany”. Niektórzy z autochtonów nie identyfikowali się z państwem polskim, wyznając w ten sposób „ideały hitlerowskie”. Swoją wrogość do Polski Ludowej okazywał Paul Ber z Marcinkowic. W dokumentach PPRN w Wałczu, Ber został scharakteryzowany jako „reakcjonista, kombinator, pracuje pobocznie, gdzie mu się uda, dla czerpania większych zysków jako ślusarz, jest wrogo usposobiony do obecnej rzeczywistości jak i do ludności polskiej”. Opis miał typowy charakter propagandowy, doszukiwano się prawdopodobnie wpływów „wrogich elementów reakcyjnych” u Ber’a.

Pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wałczu z 1953 r.

  Autochtonów zamieszkałych w Marcinkowicach rozpracowywał m.in. informator Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Wałczu o pseudonimie „Klara” [I.K.?]. W sprawozdaniu PUBP z 1953 r. zanotowano [zachowano oryginalną pisownię]: „(…) w środowisku niemców w Marcinkowicach pow. Wałcz prowadzona jest wroga robota przez niemca Rieff Gertruda, który to jest zatrudniony w PGR-e Marcinkowice jako kowal. Wyżej wymieniony w dniu 18 bm. w czasie narady roboczej która się odbywała w PGR-e wypowiadał się po co wy tutaj trzymacie nas niemców lepiej byście wysłali nas za Odrę, bo nas tutaj tak nic nie interesuje, tylko tam chcielibyśmy być. Ponadto wymieniony stale narzeka w rozmowach, że u nas w Polsce jest niedobrze i chciałby tam wyjechać. W tym samym środowisku jak zapodaje wspomniany informator do niemca K. B. który jest pracownikiem PGR-u Marcinkowice, a posiada radioodbiornik schodzą się do niego inni niemcy również pracownicy tegoż PGR na słuchanie wrogich audycji, ponadto sam figurant utrzymuje kontakty listowne z rodziną i znajomymi w Niemczech Zachodnich jak również otrzymuje od nich wartościowe paczki. W powyższej sprawie celem potwierdzenia materiałów i rozpracowania środowiska, wytypowano kandydata na werbunek w charakterze informatora”.
  Już od 1945 r. autochtoni dążyli do wyjazdu za Odrę. Składano do władz wnioski o zezwolenie na wyjazd. Materiały archiwalne znajdujące się w Archiwum Państwowym w Szczecinku zawierają wykaz osób, które wyjechały z powiatu wałeckiego w latach 50. W jednym z dokumentów odnotowano: „Prezydium PRN w załączeniu przesyła podanie Ob. Schmidt Maksa zam. w Marcinkowicach w sprawie wyjazdu do NRD wraz z rodziną. W/w na terenie tut. powiatu zamieszkuje od zakończenia działań wojennych. Od tegoż czasu mieszka prywatnie – zajmuje się krawiectwem. (…) żadnej korzyści dla Polski Ludowej nie daje. Po przeanalizowaniu sprawy Prezydium PRN nie stawia przeszkód co do wyjazdu w/w”. Władze administracyjne powiatu wałeckiego uznały, iż mieszkaniec Marcinkowic nie jest przydatny państwu polskiemu. Zezwoliły zatem na jego wyjazd do Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD).

Aneks źródłowy:

DOKUMENT I

„Marcinkowice, 31 grudzień 1952

Do Dyrektora PGR w Marcinkowicach

Składam pismo o wypowiedzenie. Jestem Niemcem i chcę takim pozostać. Mam czworo dzieci w wieku od 4 do 15 lat. Dla nich nie ma zapewnionego odpowiedniego wykształcenia i odpowiedniej przyszłości. Z tego powodu proszę o umożliwienie mi przesiedlenia do Rzeszy i nie sprawianie mi problemów w drodze o ubieganie się o to. Przedkładam pozwolenie na przyjazd ze strefy wschodniej. Oczekuję na szybką wiadomość.

Z demokratycznym pozwoleniem
Franz Polzin”.

DOKUMENT II

„Marcinkowice, 31 grudnia 52 r.

Ja Maria Kluck urodzona 22 marca 1918 proszę o pozwolenie wyjazdu za Odrę. Tam jest mój mąż, mój 15 letni syn, moi rodzice i moi bracia. Dlatego proszę Pana Dyrektora o wyjazd za Odrę.

Maria Kluck”.

Pismo autorstwa Franza Polzin’a z Marcinkowic.

Pismo autorstwa Marii Kluck z Marcinkowic.

Opracował:
dr Przemysław Bartosik

Dodano: 14-08-2017

1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  
19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  
35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  
  Program działania  |   Struktura  |   Kontakt  
Copyright © RTHZW - WAŁCZ 2008-2017
Projekt i wykonanie: